Ruimte voor de Randstad

Studio Hartzema studeert sinds 2008 op het ontwerp van infrastructurele netwerken en de wijze waarop wegen onze waarneming beïnvloeden. Het blijkt een onontgonnen terrein in de recente Nederlandse planningstraditie.

Onder de werktitel ‘Ruimte voor de Randstad’ worden door Studio Hartzema verkenningen uitgevoerd en voorstellen gedaan. Ook manifesteert het bureau zich met de expertise op het gebied van infrastructuur naar bestuur en politiek.

langs de Betuwelijn in Zevenaar. Bron: www.reneeteunissen.nl

De Randstad
De wegen staan vast, het landschap is ver weg en de Randstad worstelt met zijn identiteit. Er is veel, en veel van hetzelfde en het besef dat er bijna geen ontkomen aan is (premier Kok in 2005). Op die manier voelt Nederland en zeker de Randstad al gauw vol. Maar goed beschouwd is de Randstad één van de meest dunbevolkte metropolen ter wereld. Het gevoel van vol en onoverzichtelijk is blijkbaar een kwestie van waarneming.
Al rijdend en reizend trekt de wereld aan ons voorbij. Infrastructuur bepaald daarmee in grote mate het beeld wat we krijgen van een plek. Blijkbaar is het wegenpatroon van de Randstad zodanig dat het bijdraagt aan het gevoel van vol.

West Europa bij nacht. Bron: www.veluwedonkerenstil.nl
"Het gevoel van vol en onoverzichtelijk is blijkbaar een kwestie van waarneming"
Avenue of the Americas, New York

Wegen als spiegel van de samenleving
In vele samenlevingen is de zeggingskracht van wegen onderkent en bewust ingezet. Cultuur brengt bepaalde wegen voort die op hun beurt weer een bijdrage leveren aan de identiteit.
De Verenigde Staten hebben, dankzij Thomas Jefferson, sinds eind 18e eeuw, een stratengrid ’opdat getoond wordt dat alle Amerikanen in de basis gelijk zijn’.
In Frankrijk draagt hierarchische infrastructuur bij aan de positie van Parijs als absoluut middelpunt. In Parijs zelf wordt het verhaal van de stad verteld middels royale boulevards die belangrijke gebouwen op hun plek zet en daarmee uitdrukking geeft aan de maatschappelijke verhoudingen.

In Duitsland mijden sinds de jaren ’30 van de vorige eeuw alle snelwegen juist de steden zodat de suggestie wordt gewekt van een glooiend arcadië en een land zonder grenzen. Wanneer ideologie weerspiegeld wordt in de wegenstructuur van een land zou dat ook betekenen dat in Nederland het ontbreken van een uitgesproken nationale identiteit zichtbaar moeten zijn in de infrastructuur. Het blijkt dat wegen op verschillende schaalnivo’s bijdragen aan fragmentatie van de Randstad en haar onderdelen.

Autobahn A8 (D)
"Cultuur brengt bepaalde wegen voort die op hun beurt weer een bijdrage leveren aan de identiteit"

Ruimte voor de Randstad
“Aan de ene kant staan Nederlandse architecten, stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten internationaal hoog aangeschreven. Tegelijk leeft er een breed gedeeld gevoel dat Nederland verrommelt, zowel onder het publiek als onder vakmatig of politiek betrokkenen” volgens de ministers Cramer en Plasterk in 2008.
Deze paradox laat zich vrij eenvoudig verklaren door het ontbreken van een grotere structuur. Zonder kasten slingeren spullen als vanzelf in een kamer.
Onze spreekwoordelijke krachtige planningstraditie is decennialang vooral ingezet op het realiseren van gebiedsontwikkelingen. Binnen een precies omlijnd plangebied, met ingekaderde verantwoordelijkheden en een concrete planningshorizon is voortvarend gewerkt aan bouwopgaves. Iedere ontwikkeling staat min of meer op zichzelf. Stukje bij beetje komt nu aan het licht komt dat deze traditie van nevenschikking ons boven het hoofd begint te groeien. De ruimte tussen de kernen neemt af of bestaat in bepaalde gevallen zelfs niet meer. Met het verdwijnen van afstand als structurerend middel ontstaat een groeiende behoefte aan andere ordeningsprincipes.

Een eeuw lang stedenbouw: wegenstructuur stuurt op isolement, bijvoorbeeld in Hoogvliet
"Onze spreekwoordelijke krachtige planningstraditie is decennialang vooral ingezet op het realiseren van gebiedsontwikkelingen"

‘Ruimte voor de Randstad’ betekent daarom het denken in structuren. Landschappelijke verbanden en lange lijnen van infrastructuur geven een optimistische en tegelijk pragmatische benadering voor de toekomst van de Randstad. Een opgetilde A3 tussen Amsterdam en Rotterdam, de aanleg van een Kustboulevard en het vergroenen van de stadsentree Den Haag zijn hiervan voorbeelden.
Stuk voor stuk dragen ze bij aan het beheersen van de versnippering. Het maakt de Randstad als geheel begrijpelijker en geeft het lucht.

de versnipperde Randstad
A3 gezien vanuit het Braassememeer, Roelofarendsveen
Groene stadsentree Den Haag

‘Ruimte voor de Randstad’ betekent daarom het denken in structuren. Het houdt de Randstad tegen het licht en stelt een pragmatische Hollandse en tegelijk optimistische benadering voor, voor het vormgeven aan de lange lijnen en patronen van infrastructuur. Deze visie draagt bij aan het beheersen van de fragmentatie van dit deel van Nederland, het maakt de Randstad begrijpelijker en geeft het lucht. Het maakt het mogelijk eensluidend naar buiten te treden zonder dat de unieke onderdelen verontachtzaamd worden.

Alle werken

Deel deze pagina