Ruimte voor de Randstad

Studio Hartzema studeert sinds 2008 op het ontwerp van infrastructurele netwerken en de wijze waarop wegen onze waarneming beïnvloeden. Het blijkt een onontgonnen terrein in de recente Nederlandse planningstraditie.

Onder de werktitel ‘Ruimte voor de Randstad’ worden door Studio Hartzema verkenningen uitgevoerd en voorstellen gedaan. Ook manifesteert het bureau zich met de expertise op het gebied van infrastructuur naar bestuur en politiek.

langs de Betuwelijn in Zevenaar. Bron: www.reneeteunissen.nl

De Randstad
De wegen staan vast, het landschap is ver weg en de Randstad worstelt met zijn identiteit. Er is veel, en veel van hetzelfde en het besef dat er bijna geen ontkomen aan is (premier Kok in 2005). Op die manier voelt Nederland en zeker de Randstad al gauw vol. Maar goed beschouwd is de Randstad één van de meest dunbevolkte metropolen ter wereld. Het gevoel van vol en onoverzichtelijk is blijkbaar een kwestie van waarneming.
Al rijdend en reizend trekt de wereld aan ons voorbij. Infrastructuur bepaald daarmee in grote mate het beeld wat we krijgen van een plek. Blijkbaar is het wegenpatroon van de Randstad zodanig dat het bijdraagt aan het gevoel van vol.

West Europa bij nacht. Bron: www.veluwedonkerenstil.nl
"Het gevoel van vol en onoverzichtelijk is blijkbaar een kwestie van waarneming"
Avenue of the Americas, New York

Wegen als spiegel van de samenleving
In vele samenlevingen is de zeggingskracht van wegen onderkent en bewust ingezet. Cultuur brengt bepaalde wegen voort die op hun beurt weer een bijdrage leveren aan de identiteit.
De Verenigde Staten hebben, dankzij Thomas Jefferson, sinds eind 18e eeuw, een stratengrid ’opdat getoond wordt dat alle Amerikanen in de basis gelijk zijn’.
In Frankrijk draagt hierarchische infrastructuur bij aan de positie van Parijs als absoluut middelpunt. In Parijs zelf wordt het verhaal van de stad verteld middels royale boulevards die belangrijke gebouwen op hun plek zet en daarmee uitdrukking geeft aan de maatschappelijke verhoudingen.

In Duitsland mijden sinds de jaren ’30 van de vorige eeuw alle snelwegen juist de steden zodat de suggestie wordt gewekt van een glooiend arcadië en een land zonder grenzen. Wanneer ideologie weerspiegeld wordt in de wegenstructuur van een land zou dat ook betekenen dat in Nederland het ontbreken van een uitgesproken nationale identiteit zichtbaar moeten zijn in de infrastructuur. Het blijkt dat wegen op verschillende schaalnivo’s bijdragen aan fragmentatie van de Randstad en haar onderdelen.

Autobahn A8 (D)
"Cultuur brengt bepaalde wegen voort die op hun beurt weer een bijdrage leveren aan de identiteit"

Ruimte voor de Randstad
“Aan de ene kant staan Nederlandse architecten, stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten internationaal hoog aangeschreven. Tegelijk leeft er een breed gedeeld gevoel dat Nederland verrommelt, zowel onder het publiek als onder vakmatig of politiek betrokkenen” volgens de ministers Cramer en Plasterk in 2008.
Deze paradox laat zich vrij eenvoudig verklaren door het ontbreken van een grotere structuur. Zonder kasten slingeren spullen als vanzelf in een kamer.
Onze spreekwoordelijke krachtige planningstraditie is decennialang vooral ingezet op het realiseren van gebiedsontwikkelingen. Binnen een precies omlijnd plangebied, met ingekaderde verantwoordelijkheden en een concrete planningshorizon is voortvarend gewerkt aan bouwopgaves. Iedere ontwikkeling staat min of meer op zichzelf. Stukje bij beetje komt nu aan het licht komt dat deze traditie van nevenschikking ons boven het hoofd begint te groeien. De ruimte tussen de kernen neemt af of bestaat in bepaalde gevallen zelfs niet meer. Met het verdwijnen van afstand als structurerend middel ontstaat een groeiende behoefte aan andere ordeningsprincipes.

Een eeuw lang stedenbouw: wegenstructuur stuurt op isolement, bijvoorbeeld in Hoogvliet
"Onze spreekwoordelijke krachtige planningstraditie is decennialang vooral ingezet op het realiseren van gebiedsontwikkelingen"

‘Ruimte voor de Randstad’ betekent daarom het denken in structuren. Landschappelijke verbanden en lange lijnen van infrastructuur geven een optimistische en tegelijk pragmatische benadering voor de toekomst van de Randstad. Een opgetilde A3 tussen Amsterdam en Rotterdam, de aanleg van een Kustboulevard en het vergroenen van de stadsentree Den Haag zijn hiervan voorbeelden.
Stuk voor stuk dragen ze bij aan het beheersen van de versnippering. Het maakt de Randstad als geheel begrijpelijker en geeft het lucht.

de versnipperde Randstad
A3 gezien vanuit het Braassememeer, Roelofarendsveen
Groene stadsentree Den Haag

‘Ruimte voor de Randstad’ betekent daarom het denken in structuren. Het houdt de Randstad tegen het licht en stelt een pragmatische Hollandse en tegelijk optimistische benadering voor, voor het vormgeven aan de lange lijnen en patronen van infrastructuur. Deze visie draagt bij aan het beheersen van de fragmentatie van dit deel van Nederland, het maakt de Randstad begrijpelijker en geeft het lucht. Het maakt het mogelijk eensluidend naar buiten te treden zonder dat de unieke onderdelen verontachtzaamd worden.

Uitwerkingen

Regionale infrastructuur rond Katwijk

Het kustgebied tussen Den Haag en Haarlem wordt steeds voller. Infrastructuur kan een middel zijn om het gebied – de bijzondere landschappen en haar de steden en de dorpen – begrijpelijk, leefbaar en aantrekkelijk te houden.

Samen met de gemeente Katwijk onderzoekt Studio Hartzema welke infrastructurele ingrepen nodig zijn in de structuur van wegen in het kustgebied tussen de noord en zuidvleugel. Hierbij gaat het niet alleen om optimale en snelle bereikbaarheid: centraal staat de kwaliteit van de leefomgeving en hoe deze wegen een passende invulling krijgen binnen de lokale context en op de schaal van de regio.

Ingezonden brief over de kustbebouwing

Als reactie op het besluit van minister Schultz van Haegen om kustbebouwing toch niet toe te staan zet Henk Hartzema in een ingezonden brief uiteen waarom dit de Randstad niet ten goede komt. Lees hier de ingezonden brief waarvan een gedeelte op vrijdag 29 januari 2016 is gepubliceerd in Het Financieele Dagblad.

Stadstraten

Stadstraten – Rondetafelgesprek tijdschrift Stedenbouw en Ruimtelijke Ordering juli 2013

Het vaktijdschrift S+RO (Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening) besteedt een editie aan Stadstraten. Hierin komen onder andere de leegstandsproblematiek en de inrichting van stedelijke straten aan de orde. Voorafgaand is een rondetafelgesprek georganiseerd, waarin is ingegaan op de Rotterdamse projecten (Nieuwe Binnenweg, Witte de Withstraat, Zwaanshals, Zwartjanstraat) maar ook op de straten die vooralsnog minder aandacht krijgen. Het verslag van dit gesprek is gepubliceerd in de S+RO van augustus 2013. Lees hier het artikel.

 

Een groene stadsentree voor Den Haag (Pleidooi voor beter asfalt 4)

april 2013

Studio Hartzema werkt in samenwerking met de gemeente Den Haag aan een visie op de entree van Den Haag. De belangrijkste elementen zijn het vergroenen van de snelwegen inclusief het Prins Clausplein en het plaatsen van een Koningsbrug over de Maliebaan die het Haagse Bos verbindt met het het centrum van de stad. Het maken van aantrekkelijke verbindingen naar de stad draagt bij aan de beeldvorming van Den Haag als stad van recht en vrede. Lees hier het pleidooi.

Opdrachtgever: geen
Looptijd: januari 2013 – heden
Status: in ontwikkeling
Projectteam: Michiel Burgerhout, Federica Francalancia,
Henk Hartzema, Federico Muratori, Anne Zekveld

 

Waar de Rijnlandroute botst met de Leidse regio (Pleidooi voor beter asfalt 3)

zomer 2014

Een open brief gericht aan de Leidse regio met daarin een reflectie op het karakter van de regio en de aanleg van de Rijnlandroute. Hoe voor de hand liggend ook, het concentreren van verkeersstromen lijkt strijdig met het fijnmazige en gevarieerde karakter van de regio. De polycentrische regio bereikt de grenzen van zijn groei en is qua problematiek een exemplarisch voorbeeld voor de randstad als geheel. Lees hier het pleidooi.

Opdrachtgever: geen
Looptijd: januari 2013 – heden
Status: in progress
Projectteam: Michiel Burgerhout, Federica Francalancia,
Henk Hartzema, Federico Muratori

 

Ingezonden brief over de Rijnlandroute

Diverse media, 3 juli 2012

Voor- en tegenstanders van het gekozen tracé van de Rijnlandroute dwars door de volle Leidse regio, buitelen over elkaar heen. Argumenten worden uitgewisseld over nut en noodzaak van de route en de voor- en nadelen van het gekozen tracé. De ingezonden brief probeert in te gaan op de achterliggende problematiek. Een stedelijke agglomeratie van meer dan 400.000 inwoners kan bij gebrek aan sturing nooit komen tot een goede oplossing. Lees hier de brief.

Essay "Van wie is de stad"

Een essay door Henk Hartzema in het kader van de prijsvraag “Van wie is de stad?” uitgeschreven door NRC Handelsblad en de Koninklijke Hollandse Maatschappij der Wetenschappen. Onder de titel de ”Randstad is van niemand en laten we dat vooral zo houden” wordt een beschrijving gegeven over de kwaliteiten en eigenaardigheden van deze miljoenenstad die geen stad wil worden. Lees hier de essay.

Knoop Leiden West

In samenwerking met de gemeente Leiden en BVR heeft Studio Hartzema gewerkt aan een variant voor de Knoop Leiden West, waar de Rijnlandroute bij de A44 kruist. Het is een ingewikkelde knoop waar nationale, regionale en lokale belangen botsen. Het voorstel zoekt de druk te verlichten middels een netwerk van wegen in plaats van de concentratie van alle infrastructuur op 1 knoop. Het verkeer wordt zo meer gespreid en de regio beter bediend. Bekijk hier de analyse.

Opdrachtgever: gemeente Leiden
Looptijd: 2012
Status: afgerond
Projectteam: Anne Zekveld (projectleider), Davide Benini,
Federica Francalancia, Jasper Pat, Alice Pokorna

In samenwerking met: BVR

 

 

Reactie op de conceptnota Infrastructuur en Ruimte

12 september 2011

Henk Hartzema schreef een reactie op de conceptnota Infrastructuur en Ruimte van minister Schultz-Van Haegen. De nota vervangt o.a. de Structuurvisie Randstad 2040 en de Nota’s Ruimte en Mobiltieit. Geruisloos is hiermee het grote plannenmaken gestopt. Vrijheid in de vorm van deregulering en decentralisering krijgen we hiervoor terug. De inspraakreactie beschrijft dat iedere stad behoefte heeft aan planning. Niet om alles vast te leggen of te reguleren, maar juist om de randvoorwaarden voor vrijheid en flexibiliteit te creëren. Lees hier de reactie.

Artikel Archined "Hoe een weg de Randstad groener kan maken" (Pleidooi voor beter asfalt)

15 juli 2011

Henk Hartzema pleit in dit artikel voor de centrale regie door de overheid. Algemeen wordt verondersteld dat Nederland één van de meest dichtbevolkte landen van de wereld is. Maar veel minder bekend is dat de Randstad juist tot de meest open stedelijke agglomeraties ter wereld behoort. Toch hebben veel Randstedelingen het benauwd. In een volle Randstad is dichtheid blijkbaar niet een zaak van meten maar een kwestie van waarneming. Het onbreken van sturing van bovenaf draagt bij aan de verwarring.

 

Hoe een weg de Randstad groener kan maken (Pleidooi voor beter asfalt 2)

juni 2011

In een open brief aan de Tweede Kamer gaat Henk Hartzema in op de infrastructuur als spiegel van de samenleving. Het stuk laat zien dat de gebrekkige ruimtelijkheid van de Randstad ontstaat door onze moeizame omgang met infrastructuur. Onze wegen zijn vaak kort en krampachtig. Het propageert top down planning en het toont aan de hand van een imaginaire Groene Hart Route (Rijksweg A3) hoe de Randstad groener kan worden.

Lees hier de open brief aan de Tweede Kamer en hier de ingezonden brief die Henk Hartzema aan minister Rutte stuurde over dit onderwerp.

Opdrachtgever: geen
Looptijd: 2011
Status: afgerond
Projectteam: Michiel Burgerhout, Davide Benini, Jasper Pat, Anne Zekveld

 

Artikel Trouw "Pleidooi voor beter asfalt"

In dit artikel houdt Henk Hartzema een pleidooi voor beter asfalt. Dit is een beknopte versie van zijn plamflet “Pleidooi voor beter asfalt. Waarom de Randstad vol lijkt terwijl deze leeg is”, dat hij aanbod aan de leden van de Tweede Kamer. Voor dit artikel vindt u hier de link.

Hollandse vrijbanen - Winnaar Zuid-Hollandprijs 2010

Ruimte voor schoon vervoer

Het voorstel voor Vrijbanen is de herwaardering van de oude lange lijnen in de provincie Zuid-Holland. Hierdoor ontstaan fysiek snelle en ruimtelijk logische routes van ”kerktoren naar kerktoren”. De routes worden opengesteld voor schone middelen van transport; de fiets en electrische bussen. Het is een bottom up benadering die een vollopende provincie weer lucht moet geven.
In 2010 mocht studio Hartzema met de inzending ”Hollandse Vrijbanen” “Ruimte voor schoon vervoer” de Zuid-Hollandprijs in ontvangst nemen uit handen van jury-voorzitter Sybilla Dekker en Commissaris van de Koningin Jan Franssen. Bekijk hier de inzending.

Opdrachtgever: Provincie Zuid Holland
Looptijd: 2010
Projectteam: Michiel Burgerhout, Henk Hartzema, Anne Zekveld, Alice Pokorna

 

De Boelelaan

De Boelelaan, Amsterdam
Herprofielen en herpositioneren tot stadsboulevard Zuidas
najaar 2010

Als stedenbouwkundige namens Vrije Universiteit en VUmc heeft Studio Hartzema een lans gebroken voor een stedelijke behandeling van de De Boelelaan. De weg wordt een stadsboulevard met duidelijke rechtstanden en gebouwen komen aan de straat te staan. Eenmalig wordt een ferme slinger aangebracht. Dit levert een markante plek op waar middels een voetgangersoversteek beide delen van de VU Campus met elkaar worden verbonden. Bekijk hier de doorsneden.

Opdrachtgever: VU en VUmc
Looptijd: 2010-2014
Status: afgerond
Projectteam: Anne Zekveld, Alice Pokorna

 

Waarom de Randstad vol lijkt terwijl deze leeg is (Pleidooi voor beter asfalt 1)

juli 2010

De open brief aan de Tweede Kamer biedt een reflectie op de Nederlandse ruimtelijke ordening. De conclusie is dat met name de Randstad behoefte heeft aan verbanden, aan richting. Dat zal moeten gebeuren door wegen, de keerzijde van onze culturele medaille. Of, om met Koning Willem I te spreken: “Geen land is rijk genoeg om zich de weelde van slechte wegen te kunnen permitteren”. Lees hier het pleidooi.

Opdrachtgever: geen
Looptijd: 2010
Status: afgerond
Projectteam: Michiel Burgerhout, Henk Hartzema, Jasper Pat, Anne Zekveld

 

 

Lectoraat Design in Urbanism (Street Works - patterns in urbanity)

Patterns in Urbanity Internationaal onderzoeksproject, Lectoraat Design in Urbanism, Academie van Bouwkunst Amsterdam 2009-2010

Henk Hartzema was in 2009 en 2010 de eerste Lector Design in Urbanism aan de Academie van Bouwkunst Amsterdam. In dat kader is het internationale onderzoek “StreetWorks patterns in urbanity” opgezet.
Doordat de basis van de straat altijd en overal hetzelfde is, een lineaire ruimte met twee wanden, een begin en een eind leent hij zich bij uitstek voor studie. Geen straat blijkt dan hetzelfde. De breedte varieert, de wijze waarop de straat begint en eindigt en de manier waarop de gebouwen aan de straat staan. De straat als hét middel voor studenten om na te denken over context in hun ontwerp.

Voor de online versie van de inaugurele rede vindt u hier de link.

Opdrachtgever: Academie van Bouwkunst
Looptijd: 2009
Status: afgerond

In samenwerking met Jelte Boeijenga

 

Rijnlandroute en Kustboulevard

Rijnlandroute en Hollandse Kustboulevard
Bouwhuis Zoetermeer
9 maart 2009

Studio Hartzema en Bouwend Nederland hebben een workshop georganiseerd over de Rijnlandroute onder voorzitterschap van de Elco Brinkman. Hierbij is met de bestuurders van de betrokken gemeenten (Katwijk, Leiden, Oegstgeest, Voorschoten en Wassenaar) en de provincie Zuid-Holland is gesproken over de ruimtelijke kwaliteiten van infrastructuur. In het bijzonder is gesproken over de wijze waarop de aanleg van een Hollandse Kustboulevard sturend kan zijn in een vollopende kustregio. Lees hier het verslag van de workshop.

Opdrachtgever: geen
Looptijd: 2009
Status: afgerond
Projectteam: Dick Houben, Henk Hartzema, Anne Zekveld, Derk Thijs, Jasper Pat

 

Ingezonden brief aan Ministerie van VROM en OCW

Juli 2008

Henk Hartzema vraagt middels een ingezonden brief aandacht voor de studie “Ruimte voor de Randstad”. Deze studio gaat over het opheffen van de verwarring in de ruimtelijke ordening. Dit naar aanleiding van het rapport “Een cultuur van ontwerpen”. Lees hier de ingezonden brief.

 

Alle werken